Sobota, 20 grudnia 2014 

LOGOWANIE

Rejestracja

WYSZUKIWARKA

Urlop wypoczynkowy pracownika młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego

Piotr Wąż, doktor nauk prawnych - 12-09-2013 08:40

urlopy

Problematyce dotyczącej zatrudniania pracowników młodocianych Kodeks pracy (dalej: "k.p.") poświęca odrębny rozdział (zob. art. 190-206 k.p.). Wśród zawartych tam przepisów szczególną rolę odgrywa regulacja dotycząca urlopu wypoczynkowego, zawarta w art. 205 k.p. Z uwagi na specyfikę predyspozycji psychofizycznych tej kategorii pracowników oraz ciążący na nich priorytetowy obowiązek dokształcania się, który determinuje formę i granice ich aktywizacji zawodowej, reguły korzystania z urlopu wypoczynkowego zostały ukształtowane odmiennie niż w przypadku "pracowników dorosłych".
Formy zatrudniania

Pracownikiem młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 roku życia. Na zasadach określonych w treści przepisów szczególnych, możliwe jest zatrudnianie osób, które nie ukończyły 16 lat .

Przepisy Kodeksu pracy przewidują dwa sposoby zatrudniania pracowników młodocianych. Pierwszy z nich wiąże się z przygotowaniem zawodowym, drugi zaś jest od niego niezależny.

Zasadniczym kryterium różnicującym jest fakt posiadania kwalifikacji zawodowych. Pracownicy, którzy kwalifikacji takich nie posiadają, mogą być zatrudniani tylko w celu przygotowania zawodowego. Ta postać zatrudniania młodocianych organizowana jest w formie nauki zawodu bądź przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Podstawą prawną tej postaci zatrudnienia pracowników młodocianych jest umową w celu przygotowania zawodowego.

Nauka zawodu ma na celu przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze wykwalifikowanego robotnika lub czeladnika i obejmuje praktyczną naukę zawodu oraz dokształcanie teoretyczne. Praktyczną naukę zawodu organizuje pracodawca, który zawarł z młodocianym umowę w celu przygotowania zawodowego. Natomiast dokształcanie teoretyczne odbywa się w zasadniczej szkole zawodowej, ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub w formie zajęć organizowanych przez pracodawcę.

Umowa w celu przygotowania zawodowego powinna określać sposób dokształcania teoretycznego. Określenie to determinuje moment zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu. Jeżeli nauka ta ma się odbywać w zasadniczej szkole zawodowej, wówczas umowa o pracę powinna być zawarta w terminie przyjęć kandydatów do tego typu szkoły. Jeżeli jednak młodociany nie będzie się dokształcał w zasadniczej szkole zawodowej, to umowa ta może być zawarta w innym terminie. Obowiązek dbałości o dokształcanie teoretyczne młodocianych spoczywa na pracodawcy, który w celu jego realizacji powinien skierować młodocianego do wspomnianej szkoły lub ośrodka bądź też zorganizować dokształcanie teoretyczne we własnym zakresie.

Nauka zawodu trwa nie krócej niż 24 miesiące i nie dłużej niż 36 miesięcy, z możliwością wydłużenia o dalsze 12 miesięcy, w celu umożliwienia dokończenia nauki przez młodocianego, który nie ukończył szkoły w zakładanym terminie.

Druga z form przygotowania zawodowego - przyuczenie do wykonywania określonej pracy - ma na celu przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze przyuczonego robotnika i może dotyczyć wybranych prac, których wykonywanie nie wymaga odbycia nauki zawodu. Ta forma przygotowania zawodowego trwa od trzech do sześciu miesięcy. Natomiast w odniesieniu do młodocianych uczestników Ochotniczych Hufców Pracy okres ten może być przedłużony do czasu ukończenia gimnazjum i trwać łącznie nie dłużej niż 22 miesiące.

Umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy pracodawca może zawrzeć z młodocianym w dowolnym momencie roku kalendarzowego. Nie jest zatem ograniczony w tym zakresie jakimikolwiek terminami, tak jak w przypadku pracodawcy zatrudniającego młodocianych w formie nauki zawodu.

Poza zatrudnieniem w celu przygotowania zawodowego możliwe jest zatrudnienie młodocianych przy pracach lekkich, na zasadach określonych w art. 2001 i 2002 k.p. Ma ono postać zatrudnienia okresowego, przypadającego poza czasem nauki (np. praca w wakacje) bądź dorywczego (np. praca po szkole), a jego podstawą jest klasyczna umowa o pracę.

Niniejsze opracowanie poświęcone jest zasadom urlopowym obowiązującym w przypadku zatrudniania pracowników w celu przygotowania zawodowego.

Wymiar i tryb nabywania

Ze względu na specyfikę zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego, tryb nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego przez pracowników młodocianych został ukształtowany inaczej niż w przypadku "pracowników dorosłych".

Pracownik młodociany może po raz pierwszy skorzystać z urlopu wypoczynkowego po upływie sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy. Wtedy to bowiem nabywa prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych (zob. art. 205 par. 1 k.p.). Natomiast z upływem pełnego roku od rozpoczęcia pierwszej pracy pracownik młodociany nabywa prawo do kolejnych 26 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Z tym jednak zastrzeżeniem, że w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, urlop wypoczynkowy przysługuje mu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do niego uzyskał przed ukończeniem osiemnastego roku życia (zob. art. 205 par. 2 k.p.). Oznacza to, że w przypadku gdy zakończenie pierwszego roku pracy następuje w roku osiemnastych urodzin pracownika młodocianego, które przypadają po upływie pierwszego roku pracy (co do zasady po 31 sierpnia), to z jego upływem pracownik ten nabywa prawo do 20 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Jeżeli natomiast dzień osiemnastych urodzin pracownika młodocianego przypada przed zakończeniem pierwszego roku pracy (co do zasady do 31 sierpnia), to z upływem pierwszego roku pracy nabywa on prawo do urlopu w wymiarze wskazanym w art. 154 par. 1 k.p. W obecnym stanie prawnym rozróżnienie to nie ma istotnego znaczenia, bowiem minimalny wymiar urlopu wypoczynkowego określony w art. 154 par. 1 k.p. również wynosi 20 dni .

Przysługujący z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pracy, dwunastodniowy urlop wypoczynkowy nie ulega zaliczeniu na poczet 26-dniowego (odpowiednio: 20) urlopu wypoczynkowego, do którego pracownik młodociany nabywa prawo po roku pracy. To dwie odrębne części urlopu wypoczynkowego, których wymiary podlegają sumowaniu. W konsekwencji tego faktu, łączny wymiar urlopu wypoczynkowego w pierwszym roku pracy pracownika młodocianego wynosi 38 dni (odpowiednio: 32 dni, jeżeli zakończenie pierwszego roku pracy przypada w roku osiemnastych urodzin pracownika młodocianego) .

Prawo do urlopu wypoczynkowego w drugim i kolejnym roku pracy pracownik młodociany nabywa z początkiem każdego następnego roku kalendarzowego. Jego wymiar wynosi 26 dni, natomiast w roku kalendarzowym, w którym pracownik młodociany kończy 18 lat - 20 dni.

Okres wykorzystywania

Urlop wypoczynkowy młodocianego uczęszczającego do szkoły powinien przypadać w okresie ferii szkolnych. Dlatego też pracodawca zatrudniający takiego pracownika jest bezwzględnie zobowiązany udzielić mu w tym czasie urlopu wypoczynkowego, w wymiarze przez pracownika zawnioskowanym. Naruszenie tego obowiązku może być potraktowane jako wykroczenie stypizowane w art. 281 pkt 5 k.p.

Dotyczy to oczywiście pracownika młodocianego, który nabył już prawo do urlopu wypoczynkowego we wnioskowanym przez siebie wymiarze. Jeżeli jednak do momentu rozpoczęcia ferii szkolnych pracownik młodociany prawa tego nie nabył, wówczas może zawnioskować o udzielenie urlopu wypoczynkowego w sposób zaliczkowy (zob. art. 205 par. 3 k.p.). Przy czym decyzja w przedmiocie zaliczkowego udzielenia urlopu wypoczynkowego należy wyłącznie do pracodawcy, który nie jest związany tego typu wnioskiem pracownika młodocianego.

Pracownicy młodociani mogą korzystać z urlopu wypoczynkowego w sposób zaliczkowy w każdym roku pracy. Niemniej ta forma korzystania z urlopu wypoczynkowego najczęściej będzie dotyczyła pracowników młodocianych w pierwszym roku pracy. Taki stan rzeczy jest następstwem organizacji roku szkolnego i przypadających w nim terminów ferii szkolnych, które w pierwszym roku pracy nie pokrywają się z terminami uzyskiwania prawa do urlopu wypoczynkowego. Początek obowiązywania umowy o przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu przypada na początek września. W związku z tym, szósty miesiąc od rozpoczęcia pracy upływa z końcem lutego, czyli już po zakończeniu ferii zimowych. Zaliczkowo udzielony urlop daje pracownikowi młodocianemu możliwość skorzystania z wypoczynku już w okresie pierwszych ferii szkolnych, przed uzyskaniem prawa do pierwszych dwunastu dni urlopu wypoczynkowego. Podobnie przedstawia się sprawa z zaliczkowym korzystaniem z urlopu wypoczynkowego w okresie ferii letnich w pierwszym roku pracy. Pracownik młodociany nabywa prawo do następnych 26 dni urlopu wypoczynkowego dopiero z upływem roku od rozpoczęcia pracy, czyli na koniec sierpnia. Gdyby nie możliwość zaliczkowego udzielenia urlopu, pracownik młodociany w okresie ferii letnich mógłby jedynie wykorzystać dwanaście dni urlopu, do którego nabył prawo z początkiem marca (o ile nie wykorzystał ich zaliczkowo w okresie ferii zimowych).

Przykład:

Urodzony w 1995 roku pracownik młodociany rozpoczął przygotowanie zawodowe 1 września 2010 roku. Prawo do 12 dni urlopu nabył z upływem 6 miesięcy pracy, czyli 28 lutego 2011 roku. Natomiast z upływem pierwszego roku od rozpoczęcia pracy (tj. 31 sierpnia 2011 roku) nabył prawo do 26 dni urlopu. Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych nabył odpowiednio: 1 stycznia 2012 roku w wymiarze 26 dni roboczych oraz 1 stycznia 2013 roku w wymiarze 20 dni roboczych (ponieważ w roku 2013 kończy 18 lat). Tym samym w pierwszym roku nauki (rok szkolny 2010/2011), do momentu rozpoczęcia ferii letnich, nabył tylko 12 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Jeżeli nie wykorzystał ich zaliczkowo w okresie ferii zimowych, to mógł wystąpić o ich udzielenie w okresie ferii letnich. Taki wniosek byłby dla pracodawcy wiążący. Na pozostałą część ferii letnich w 2011 roku pracownik mógł zawnioskować o udzielenie urlopu zaliczkowego z 26-dniowej puli, do której prawo miał dopiero uzyskać 31 sierpnia 2011 roku. Jeżeli jednak z wnioskiem takim nie wystąpił, to z 26 dni urlopu wypoczynkowego uzyskanego 31 sierpnia 2011 mógł skorzystać już w okresie ferii szkolnych w roku szkolnym 2011/2012.

Jednocześnie z 1 stycznia 2012 roku nabył prawo do kolejnych 26 dni urlopu, co łącznie z urlopem uzyskanym 31 sierpnia 2011 roku dawało mu 52 dni urlopu w roku szkolnym 2011/2012. Wreszcie, nabyty z 1 stycznia 2013 roku 20-dniowy urlop wypoczynkowy pracownik mógł wykorzystać w okresie ferii zimowych i/lub letnich w roku szkolnym 2012/2013.


Jak z powyższego wynika, w omawianym przykładzie, w całym okresie przygotowania zawodowego pracownik nabędzie prawo do urlopu wypoczynkowego w łącznym wymiarze 84 dni roboczych [38 (12+26) dni w pierwszym; 26 dni w drugim i 20 dni w trzecim roku pracy]. Wymiar ten nie wystarcza na zapewnienie sobie wolnego we wszystkie dni ferii szkolnych przypadających w całym okresie przygotowania zawodowego. Ferie zimowe trwają bowiem 2 tygodnie, a letnie ok. 9 tygodni, co w danym roku szkolnym daje razem ok. 11 tygodni. W trzyletnim okresie przygotowania zawodowego łączny wymiar ferii szkolnych wyniesie więc ok. 33 tygodnie. Urlop wypoczynkowy udzielany jest w dni robocze. W związku z tym, aby zapewnić sobie "wolne" na wszystkie dni ferii szkolnych w trzyletnim okresie przygotowania zawodowego pracownik młodociany musiałby dysponować urlopem wypoczynkowym w wymiarze ok. 165 dni (ok. 33 tygodnie po 5 dni roboczych). Tymczasem - jak już wspomniano - posiada on jedynie 84 dni urlopu wypoczynkowego. W okresie ferii szkolnych, w których pracownik młodociany nie korzysta z urlopu wypoczynkowego zasadniczo jest zobowiązany wykonywać pracę. W całym okresie przygotowania zawodowego dni takich może być ok. 81 (ok. 165 dni ferii szkolnych minus 84 dni urlopu wypoczynkowego).

Niemniej pracownik młodociany może sobie zapewnić prawo do wolnego na te "pozostałe dni" sumarycznie ujętego okresu ferii szkolnych, składając wniosek/wnioski o udzielenie urlopu bezpłatnego, w trybie art. 205 par. 4 k.p.

Urlop bezpłatny

Aby zapewnić uczącym się pracownikom młodocianym możliwość wypoczynku w czasie ferii szkolnych przez cały okres ich trwania, ustawodawca przyznał im uprawnienie wykorzystania na ten cel urlopu bezpłatnego. W trybie art. 205 par. 4 k.p., pracownik młodociany, który nie posiada wystarczającej liczby dni urlopu wypoczynkowego może zawnioskować o udzielenie w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego. Wymiar tego urlopu łącznie z urlopem wypoczynkowym nie może przekroczyć dwóch miesięcy.

W odróżnieniu od wniosku o zaliczkowe udzielenie urlopu wypoczynkowego, wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych jest dla pracodawcy wiążący. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (zob. art. 205 par. 4 k.p.).

Udzielony w ten sposób urlop bezpłatny różni się więc od urlopu bezpłatnego udzielanego na ogólnych zasadach określonych w art. 174 k.p. Możliwość skorzystania z urlopu bezpłatnego na zasadach ogólnych jest bowiem uzależnione od woli pracodawcy, zaś okres korzystania z niego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Należy jednak pamiętać o tym, że za czas korzystania z urlopu bezpłatnego pracownik młodociany nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. W konsekwencji należne za dany miesiąc wynagrodzenie za pracę zostanie pomniejszone w sposób proporcjonalny do liczby dni urlopu bezpłatnego.

Albo urlop, albo praca

Pracownik młodociany, który po wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego nie zdecyduje się na złożenie wniosku o urlop bezpłatny, może być zobligowany do świadczenia pracy przez pozostałe (nieobjęte wymiarem urlopu wypoczynkowego) dni ferii szkolnych. W podobnej sytuacji znajdzie się pracownik, który w ogóle nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego do momentu rozpoczęcia ferii szkolnych, jeżeli pracodawca nie wyrazi zgody na zaliczkowe udzielenie urlopu wypoczynkowego, a jednocześnie sam nie zawnioskuje o urlop bezpłatny.

Czas pracy pracownika młodocianego w okresie ferii szkolnych będzie kształtowany według reguł określonych w art. 202 k.p. Pracodawca może więc zobowiązać go do pracy w wymiarze nieprzekraczającym ośmiu godzin na dobę (a pracownika w wieku poniżej 16 lat - sześciu godzin na dobę) oraz 40 godzin na tydzień (a pracownika w wieku poniżej 16 lat - 30 godzin na dobę).

Wbrew literalnemu brzmieniu art. 202 par. 1 i 2 k.p., rzeczywisty wymiar czasu świadczonej przez młodocianego pracy jest niższy, gdyż do czasu pracy wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy, czy też poza nimi (art. 202 par. 3 k.p.).

W konsekwencji tego faktu, pracownik młodociany w okresie ferii szkolnych może faktycznie pracować dłużej niż w pozostałym okresie roku szkolnego. Wynika to stąd, iż w okresie ferii szkolnych wskazany w art. 202 par. 1 i 2 k.p. wymiar czasu pracy nie zostanie pomniejszony o czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, ponieważ podczas ferii pracownik młodociany nie uczęszcza do szkoły.

Zwiększony wymiar pracy nie wpływa na podwyższenie wysokości wynagrodzenia za pracę, które jest określone w sposób ryczałtowy.

Autor: Piotr Wąż, doktor nauk prawnych, specjalizujący się w problematyce prawa pracy, prawa spółek i prawa koncernowego


KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza

DODAJ KOMENTARZ

WALUTY: KURSY NBP

EUR 4.27 zł +3.4 gr 0.80%
USD 3.48 zł +3.63 gr 1.05%
CHF 3.55 zł +2.93 gr 0.83%
GBP 5.45 zł +6.57 gr 1.22%
CZK 0.15 zł +0.12 gr 0.78%
UAH 0.22 zł +0.25 gr 1.14%

Kursy średnie walut z dnia 2014-12-19. Tabela 246/A/NBP/2014

FORUM NAJNOWSZE WĄTKI